Ly hôn có bắt buộc phải tiến hành hòa giải tại Tòa án hay không?

Khi giải quyết thủ tục ly hôn, hòa giải là một bước thường được nhắc đến nhằm tạo cơ hội để vợ chồng cân nhắc việc đoàn tụ hoặc thống nhất các vấn đề liên quan đến ly hôn. Vậy ly hôn có bắt buộc phải tiến hành hòa giải tại Tòa án hay không? Trong bài viết dưới đây, Luật Nguyễn Khuyến sẽ cung cấp thông tin pháp lý liên quan đến vấn đề này.

I. Hòa giải tại Tòa án khi ly hôn là như thế nào?

Khi một vụ việc ly hôn được đưa đến Tòa án, về mặt thủ tục tố tụng có hai hình thức hòa giải diễn ra ở hai thời điểm khác nhau trong quá trình giải quyết vụ việc, cụ thể: (1) hòa giải tại Tòa án trước khi vụ án được thụ lý theo thủ tục tố tụng, và (2) hòa giải trong quá trình tố tụng dân sự sau khi vụ án đã được thụ lý. 

Về hòa giải tại Tòa án trước khi thụ lý đơn, đây là bước độc lập với quá trình tố tụng, được thực hiện sau khi người khởi kiện, người yêu cầu nộp đơn ly hôn nhưng trước khi Tòa án thụ lý theo thủ tục tố tụng dân sự. Tòa án thông báo và tạo điều kiện để các bên lựa chọn hòa giải với sự hỗ trợ của Hòa giải viên. Nếu hòa giải đạt kết quả (các bên thỏa thuận được với nhau) và các bên có yêu cầu, Hoà giải viên chuyển biên bản ghi nhận kết quả hòa giải cùng tài liệu kèm theo cho Tòa án có thẩm quyền để ra quyết định công nhận kết quả hòa giải thành. Ngược lại, nếu các bên không đạt được thỏa thuận, hoặc không muốn tham gia hòa giải tại Tòa trước khi thụ lý đơn, vụ việc sẽ được Tòa án tiến hành xem xét, thụ lý và giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự thông thường theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự. 

Về hòa giải trong quá trình tố tụng dân sự sau khi Tòa án thụ lý vụ án, theo Điều 54 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 thì sau khi đã thụ lý đơn yêu cầu ly hôn, Tòa án tiến hành hòa giải theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự. Theo đó, đối với đơn phương ly hôn, hòa giải là một thủ tục nằm trong giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm tại điểm g khoản 2 Điều 203 Bộ luật tố tụng dân sự 2015, trừ trường hợp vụ án ly hôn không tiến hành hòa giải được hoặc được giải quyết theo thủ tục rút gọn. Còn đối với thuận tình ly hôn, hòa giải nằm trong giai đoạn chuẩn bị xét đơn yêu cầu. Do đó, đây không phải là một bước tố tụng độc lập, tách rời, mà là một hoạt động được thực hiện trong quá trình Tòa án giải quyết, do chính Thẩm phán được phân công giải quyết vụ/ việc chủ trì thực hiện với sự tham gia của các đương sự, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự (nếu có).

II. Có bắt buộc phải tiến hành hòa giải khi ly hôn tại Tòa án hay không?

1. Đối với hòa giải tại Tòa án trước khi thụ lý

Việc hòa giải tại Tòa án trước khi thụ lý đơn không phải thủ tục bắt buộc. Căn cứ theo khoản 1 Điều 8 Luật Hòa giải, đối thoại tại Tòa án 2020 quy định, các bên tham gia có quyền: Đồng ý hoặc từ chối tham gia hòa giải, hoặc chấm dứt việc hòa giải đang tiến hành; trực tiếp hoặc thông qua người đại diện tham gia hòa giải; lựa chọn Hòa giải viên trong danh sách Hòa giải viên của Tòa án có thẩm quyền,…

Do đó, đương sự là vợ chồng hoàn toàn có quyền đồng ý/ từ chối tham gia hòa giải tại Tòa trước khi thụ lý mà không ảnh hưởng đến quyền khởi kiện; nếu từ chối, Tòa án sẽ không chuyển đơn đến Trung tâm hòa giải, đối thoại tại Tòa án mà sẽ tiến hành xem xét thụ lý và giải quyết vụ việc theo thủ tục tố tụng dân sự thông thường quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.

2. Đối với hòa giải sau khi Tòa án thụ lý vụ án

Đây là thủ tục trong quá trình tố tụng. Căn cứ theo Điều 54 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, sau khi đã thụ lý đơn yêu cầu ly hôn, Tòa án tiến hành hòa giải theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự. Tuy nhiên, ly hôn đơn phương (vụ án dân sự) và ly hôn thuận tình (việc dân sự) được giải quyết theo hai thủ tục tố tụng khác nhau, nên quy định về hòa giải cũng có điểm khác biệt như sau:

• Trường hợp đơn phương ly hôn:

Không phải mọi vụ án ly hôn đơn phương đều bắt buộc tiến hành hòa giải tại Tòa án bởi căn cứ theo Điều 205 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, trong thời hạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án, Tòa án tiến hành hòa giải để các đương sự thoả thuận với nhau về việc giải quyết vụ án, trừ những vụ án không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được quy định tại Điều 206 và Điều 207 của Bộ luật này hoặc vụ án được giải quyết theo thủ tục rút gọn. Các trường hợp ngoại lệ không tiến hành hòa giải tại tòa khi giải quyết cho vụ án dân sự bao gồm:

• • • Những vụ án dân sự không được hòa giải (Điều 206 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015):
      • Yêu cầu đòi bồi thường vì lý do gây thiệt hại đến tài sản của Nhà nước;
      • Những vụ án phát sinh từ giao dịch dân sự vi phạm điều cấm của luật hoặc trái đạo đức xã hội.

(Trên thực tế, hai trường hợp này ít khi phát sinh trong một vụ án ly hôn thông thường, mà chủ yếu áp dụng cho các loại tranh chấp dân sự khác có liên quan.)

• • • Những vụ án dân sự không hòa giải được (Điều 207 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015):
      • Bị đơn (người bị yêu cầu ly hôn), người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đã được Tòa án triệu tập hợp lệ lần thứ 02 mà vẫn cố tình vắng mặt;
      • Vợ chồng không thể tham gia được vì có lý do chính đáng;
      • Đương sự là vợ hoặc chồng trong vụ án ly hôn là người mất năng lực hành vi dân sự;
      • Một trong hai vợ chồng đề nghị không tiến hành hòa giải.

Nếu vụ án ly hôn thuộc một trong các trường hợp nêu trên, Tòa án sẽ không tiến hành hòa giải và đưa vụ án ra giải quyết theo thủ tục xét xử thông thường.

• Trường hợp thuận tình ly hôn:

Việc hòa giải tại Tòa án đối với việc giải quyết ly hôn thuận tình là thủ tục bắt buộc. Cụ thể, theo khoản 2 Điều 397 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, Thẩm phán phải tiến hành hòa giải để vợ chồng đoàn tụ; giải thích về quyền và nghĩa vụ giữa vợ và chồng, giữa cha, mẹ và con, giữa các thành viên khác trong gia đình, về trách nhiệm cấp dưỡng và các vấn đề khác liên quan đến hôn nhân và gia đình. Như vậy, nếu sau khi được giải thích, hòa giải đoàn tụ không thành và vợ chồng vẫn giữ nguyên ý chí thuận tình ly hôn, đồng thời đã thỏa thuận được với nhau về việc chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con,… thì Tòa án sẽ ra quyết định công nhận thuận tình ly hôn theo quy định.

Qua bài viết trên đây, Luật Nguyễn Khuyến đã cung cấp những thông tin pháp lý về “Ly hôn có bắt buộc phải tiến hành hòa giải tại Tòa án hay không?”. Nếu quý khách hàng còn vướng mắc pháp lý cần giải đáp, vui lòng liên hệ tới Luật Nguyễn Khuyến qua SĐT: 0947 867 365 (Luật sư Nguyễn Bỉnh Hiếu) để được Luật sư tư vấn chính xác và kịp thời. Luật Nguyễn Khuyến chân thành cảm ơn!

Xem thêm: Điều kiện tách thửa đất thổ cư tại Hà Nội mới nhất năm 2026