Trong hệ thống bộ máy tố tụng hình sự, Công an cấp huyện là một trong những cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhà nước ta tiến hành cải cách toàn diện, tinh gọn bộ máy nhà nước dẫn tới Công an cấp huyện bị “thủ tiêu”. Vậy, câu hỏi đặt ra là: Những cơ quan nào có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự khi bỏ cơ quan Công an cấp huyện? Bài viết dưới đây, Luật Nguyễn Khuyến sẽ giải đáp và cung cấp thông tin về vấn đề này.
Xem thêm:
Bỏ hình phạt tử hình với 08 tội danh trong Bộ luật Hình sự từ 01/7/2025
03 bước kháng cáo bản án hình sự?
1. Thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự của Công an cấp huyện
Căn cứ Khoản 1 Điều 153 Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS), “Cơ quan điều tra quyết định khởi tố vụ án hình sự đối với tất cả vụ việc có dấu hiệu tội phạm, trừ những vụ việc do cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Viện kiểm sát, Hội đồng xét xử đang thụ lý, giải quyết quy định tại các khoản 2, 3 và 4 Điều này.”
Như vậy, cơ quan điều tra có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự, trừ một số trường hợp nhất định.
Căn cứ vào Điều 4 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự, hệ thống cơ quan điều tra ở nước ta bao gồm: Cơ quan Điều tra của Công an nhân dân; Cơ quan Điều tra trong Quân đội nhân dân; Cơ quan Điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao.
Đồng thời, căn cứ vào Điều 5 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự, có thể thấy hệ thống Cơ quan Điều tra của Công an nhân dân bao gồm: Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an, Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh và Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện.
Ngoài ra, căn cứ vào Điều 6 Luật này, hệ thống Cơ quan điều tra trong Quân đội nhân dân gồm: Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng; Cơ quan An ninh điều tra quân khu và tương đương; Cơ quan điều tra hình sự Bộ Quốc phòng; Cơ quan điều tra hình sự quân khu và tương đương; Cơ quan điều tra hình sự khu vực.
Theo Điều 7 Luật này, hệ thống Cơ quan điều tra của Viện kiểm sát nhân dân tối cao gồm: Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương.
Từ những phân tích trên, có thể khẳng định rằng, ở cấp huyện, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự.
Tuy nhiên, Khoản 1 Điều 8 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự lại quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan điều tra là “Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.”
Theo tác giả, đây là một sai sót của các nhà lập pháp. “Khởi tố” và “Kiến nghị khởi tố” là hai thuật ngữ hoàn toàn khác nhau. Do đó, cần phải xem xét và làm rõ vấn đề này.
Căn cứ vào Khoản 1 và Khoản 2 Điều 21 Luật tổ chức cơ quan điều tra hình sự 2015 quy định về Nhiệm vụ, quyền hạn của Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an cấp huyện bao gồm:
“Tổ chức công tác trực ban hình sự, tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố; phân loại và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thuộc thẩm quyền giải quyết của mình hoặc chuyển ngay đến cơ quan có thẩm quyền để giải quyết; Tiến hành Điều tra vụ án hình sự về các tội phạm quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện, trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền Điều tra của Cơ quan Điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan An ninh Điều tra của Công an nhân dân.”
Như vậy, có thể khẳng định rằng, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự về các tội phạm quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện, trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền Điều tra của Cơ quan Điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan An ninh Điều tra của Công an nhân dân.
2. Cơ quan nào có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự khi bỏ Công an cấp huyện?
Căn cứ vào điểm a Khoản 2 Điều 5 Thông tư liên tịch 02/2025/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC quy định về Thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh như sau:
“Tiến hành tiếp nhận, giải quyết nguồn tin về tội phạm, khởi tố, điều tra vụ án hình sự về các tội phạm quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân cấp huyện, trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan An ninh điều tra của Công an nhân dân”.
Đồng thời, căn cứ vào Khoản 1 và Khoản 8 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Tổ chức Tòa án nhân dân 2024, Toà án nhân dân cấp huyện đã bị huỷ bỏ và được thay thế thành Toà án nhân dân khu vực.
Như vậy, theo Thông tư liên tịch 02/2025/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh có thẩm quyền khởi tố về các tội phạm quy định tại các chương từ Chương XIV đến Chương XXIV của Bộ luật Hình sự khi các tội phạm đó thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân khu vực, trừ các tội phạm thuộc thẩm quyền điều tra của Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Cơ quan An ninh điều tra của Công an nhân dân.
Từ những căn cứ nêu trên, có thể kết luận rằng, những cơ quan sau có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự mà thuộc thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp huyện sau khi bỏ Công an cấp huyện:
- Cơ quan An ninh điều tra Bộ Công an; Cơ quan An ninh điều tra Công an cấp tỉnh;
- Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an; Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh;
- Cơ quan An ninh điều tra Bộ Quốc phòng; Cơ quan An ninh điều tra quân khu và tương đương;
- Cơ quan điều tra hình sự Bộ Quốc phòng; Cơ quan điều tra hình sự quân khu và tương đương; Cơ quan điều tra hình sự khu vực;
- Cơ quan điều tra Viện kiểm sát nhân dân tối cao; Cơ quan điều tra Viện kiểm sát quân sự trung ương.
3. Công an cấp xã có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự không?
Căn cứ vào Hướng dẫn số 11/HD-BCA-V03 của Bộ Công an, đặc biệt là tại Điều 6 văn bản này quy định cụ thể về tiếp nhận, phân loại, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm của Công an cấp xã như sau: “Khi tiếp nhận tin về an ninh, trật tự, Công an cấp xã phải đánh giá ngay nội dung thông tin tiếp nhận, đối với tố giác, tin báo về tội phạm thì thực hiện việc tiếp nhận, phân loại, xử lý theo quy định của pháp luật và Hướng dẫn này.”
Như vậy, Công an cấp xã không có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự mà chỉ tiếp nhận, phân loại, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm cho đơn vị điều tra có thẩm quyền thuộc Cơ quan điều tra Công an cấp tỉnh.
Khoản 5 Điều 1 của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật tố tụng hình sự 2015 quy định về việc bổ sung khoản 1a vào sau khoản 1 Điều 37 như sau:
“1a. Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng Công an cấp xã hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã được Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh phân công tiến hành hoạt động khởi tố, điều tra vụ án về tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn cấp xã có nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại khoản 1 Điều này, các điểm a, c khoản 1 và khoản 2 Điều 36 của Bộ luật này, trừ quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt.”
Quy định này có thể khiến nhiều người lầm tưởng rằng Công an cấp xã có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự. Tuy nhiên, Khoản 1 và Khoản 3 Điều 1 Hướng dẫn 11/HD-BCA-V03 quy định về Điều tra viên bố trí ở Công an cấp xã như sau:
“1. Bổ nhiệm chức danh (hoặc bố trí) Điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là Công an cấp tỉnh) đối với Trưởng Công an cấp xã. Trường hợp Trưởng Công an cấp xã chưa đủ tiêu chuẩn bổ nhiệm Điều tra viên thì bổ nhiệm chức danh (hoặc bố trí) Điều tra viên đối với Phó Trưởng Công an cấp xã phụ trách về công tác phòng, chống tội phạm. Tiến tới bổ nhiệm chức danh (hoặc bố trí) Điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh đối với Trưởng Công an cấp xã và Phó Trưởng Công an cấp xã phụ trách về công tác phòng, chống tội phạm.
3. Điều tra viên bố trí ở Công an cấp xã do Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh quản lý.”
Từ những căn cứ trên, có thể thấy, Trưởng Công an cấp xã hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã tiến hành hoạt động khởi tố, điều tra vụ án về tội ít nghiêm trọng, tội nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn cấp xã phải là Điều tra viên thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra cấp tỉnh được bổ nhiệm, được Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh phân công thực hiện nhiệm vụ và do Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh quản lý.
Do đó, Trưởng Công an cấp xã hoặc Phó Trưởng Công an cấp xã sẽ tiến hành hoạt động khởi tố vụ án hình sự dưới danh nghĩa Cơ quan điều tra cấp tỉnh chứ không phải Cơ quan điều tra Công an cấp xã.
Qua bài viết trên đây, Luật Nguyễn Khuyến đã cung cấp những thông tin pháp lý về “Những cơ quan nào có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự khi bỏ cơ quan Công an cấp huyện?”. Nếu quý khách hàng còn vướng mắc pháp lý cần giải đáp, vui lòng liên hệ tới Luật Nguyễn Khuyến qua SĐT: 0947 867 365 (Luật sư Nguyễn Bỉnh Hiếu) để được Luật sư tư vấn chính xác và kịp thời. Luật Nguyễn Khuyến chân thành cảm ơn
9 Lượt xem
