Lối đi chung có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm nhu cầu đi lại và sinh hoạt của các hộ gia đình liền kề. Tuy nhiên, tình trạng hàng xóm tự ý lấn chiếm, xây dựng công trình hoặc đặt vật cản trên lối đi chung có thể gây ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của những người cùng sử dụng. Vậy trong trường hợp hàng xóm lấn chiếm lối đi chung, có thể yêu cầu tháo dỡ không? Trong bài viết dưới đây, Luật Nguyễn Khuyến sẽ cung cấp thông tin pháp lý liên quan đến vấn đề này.
I. Thế nào là hành vi lấn chiếm lối đi chung?
Việc lấn chiếm đất là hành vi tự ý sử dụng, chiếm giữ hoặc mở rộng ranh giới sử dụng đất sang phần đất không thuộc quyền sử dụng hợp pháp của mình mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép hoặc không được người có quyền sử dụng đất đồng ý.
Lối đi chung là lối đi được nhiều hộ gia đình cùng sử dụng để ra đường lớn hoặc vào nhà. Về mặt pháp lý, lối đi này thuộc một trong các trường hợp sau:
-
- Đất công do Nhà nước quản lý: Đây là trường hợp lối đi chung thuộc quy hoạch giao thông của địa phương. Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm đối với việc quản lý đất sử dụng vào mục đích công cộng được giao quản lý, đất chưa giao, đất chưa cho thuê tại địa phương.
- Lối đi thuộc quyền sử dụng chung của các hộ gia đình, cá nhân: Các hộ gia đình, cá nhân cùng góp phần đất của mình để làm lối đi hoặc cùng đồng sử dụng chung phần diện tích đất đó. Trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, phần diện tích này được ghi là “Sử dụng chung“.
- Đất thuộc quyền sử dụng riêng của một hộ nhưng các hộ khác có quyền về lối đi qua: Đây là trường hợp thửa đất bị bao bọc bởi các thửa đất khác, không có lối ra đường công cộng. Theo Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015, chủ sở hữu có bất động sản bị vây bọc có quyền yêu cầu chủ sở hữu bất động sản vây bọc dành cho mình một lối đi hợp lý trên phần đất của họ. Lối đi được mở trên bất động sản liền kề nào mà được coi là thuận tiện và hợp lý nhất. Việc xác định lối đi phải tính đến đặc điểm cụ thể của địa điểm, lợi ích của bất động sản bị vây bọc và thiệt hại gây ra là ít nhất cho bất động sản có mở lối đi. Chủ sở hữu bất động sản hưởng quyền về lối đi qua phải đền bù cho chủ sở hữu bất động sản chịu hưởng quyền, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
II. Trường hợp hàng xóm lấn chiếm lối đi chung, có thể yêu cầu tháo dỡ không?
Quyền yêu cầu tháo dỡ khi hàng xóm lấn chiếm lối đi chung được xác định tùy theo tính chất pháp lý của lối đi, vì mỗi loại lối đi chịu sự điều chỉnh của những quy định pháp luật khác nhau, cụ thể:
1. Đối với lối đi là đường giao thông công cộng
Nếu lối đi là đất thuộc quy hoạch giao thông của địa phương, phục vụ lợi ích công cộng, ví dụ như ngõ chung của khu dân cư, hẻm công cộng thì việc lấn chiếm là một trong những hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực đất đai theo quy định tại khoản 1 Điều 11 Luật Đất đai 2024. Do đó, người dân có quyền đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền xử lý hành vi này, bao gồm việc buộc tháo dỡ công trình, vật cản trái phép để trả lại lối đi chung. Cụ thể:
Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 13 Nghị định 123/2024/NĐ-CP, đối với hành vi lấn đất hoặc chiếm đất do cơ quan, tổ chức của Nhà nước đã quản lý, được thể hiện trong hồ sơ địa chính thuộc địa giới hành chính của xã hoặc các văn bản giao đất để quản lý thì sẽ bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng tùy theo diện tích lấn chiếm.
Cùng với đó, người vi phạm còn bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả tại điểm a khoản 8 Điều 13 Nghị định 123/2024/NĐ-CP đó là buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm (bao gồm cả việc khôi phục lại ranh giới và mốc giới thửa đất), tức là phải tháo dỡ công trình, vật cản trái phép để khôi phục lại ngõ đi chung.
2. Đối với lối đi chung thuộc quyền sử dụng chung của nhiều hộ gia đình, cá nhân hoặc lối đi dành cho bất động sản bị vây bọc
Đối với lối đi thuộc quyền sử dụng chung của nhiều hộ gia đình, cá nhân thể hiện trong Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bản vẽ hoặc thỏa thuận mà có hộ gia đình, cá nhân lấn chiếm gây cản trở quyền của các đồng sử dụng lối đi, vi phạm quy định về ranh giới sử dụng đất thì được xác định là hành vi cản trở trái pháp luật đối với quyền về lối đi qua.
Hay đối với trường hợp bất động sản bị vây bọc và không có lối ra đường công cộng, nếu hàng xóm đã dành lối đi nhưng sau đó lại lấn chiếm (xây hàng rào chắn ngang, đặt vật cản,…) thì đây cũng được xác định là hành vi cản trở trái pháp luật đối với quyền về lối đi qua.
Trong cả hai trường hợp trên, căn cứ Điều 169 Bộ luật Dân sự 2015, người bị cản trở có quyền yêu cầu người vi phạm chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật. Việc yêu cầu có thể thực hiện bằng lời nói hoặc văn bản. Nếu người vi phạm không chấm dứt hành vi cản trở, người bị cản trở có quyền nộp đơn yêu cầu UBND xã giải quyết hoặc khởi kiện ra Tòa án buộc người vi phạm chấm dứt hành vi lấn chiếm và khôi phục lại tình trạng ban đầu của lối đi. Cụ thể:
Đối với hành vi lấn chiếm lối đi chung trong trường hợp này như: đưa vật liệu xây dựng hoặc các vật khác lên thửa đất của mình hoặc của người khác; đào bới, xây tường, hàng rào trên đất của mình hoặc của người khác gây cản trở, khó khăn cho việc sử dụng đất của người khác thì còn có thể bị xác định là hành vi cản trở, gây khó khăn cho việc sử dụng lối đi chung của người khác.
Căn cứ theo Điều 15 Nghị định 123/2024/NĐ-CP hành vi này bị xử phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng tùy từng trường hợp cụ thể, đồng thời bị áp dụng biện pháp buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm, tức là tháo dỡ, di dời vật liệu xây dựng, vật cản, công trình, hàng rào ra khỏi lối đi chung. Ngoài ra, nếu có tranh chấp về lối đi, các bên có quyền yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền khác xác định lại vị trí, giới hạn lối đi theo quy định tại khoản 2 Điều 254 Bộ luật Dân sự 2015.
Như vậy, đối với hành vi lấn chiếm lối đi chung thuộc quyền sử dụng chung của nhiều hộ gia đình, cá nhân hoặc lối đi dành cho bất động sản bị vây bọc, người hưởng quyền về lối đi chung có quyền yêu cầu người vi phạm chấm dứt hành vi cản trở, đồng thời có thể yêu cầu Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền buộc tháo dỡ vật cản, công trình lấn chiếm để khôi phục lối đi chung.
Qua bài viết trên đây, Luật Nguyễn Khuyến đã cung cấp những thông tin pháp lý về “Trường hợp hàng xóm lấn chiếm lối đi chung, có thể yêu cầu tháo dỡ không?”. Nếu quý khách hàng còn vướng mắc pháp lý cần giải đáp, vui lòng liên hệ tới Luật Nguyễn Khuyến qua SĐT: 0947 867 365 (Luật sư Nguyễn Bỉnh Hiếu) để được Luật sư tư vấn chính xác và kịp thời. Luật Nguyễn Khuyến chân thành cảm ơn!
2 Lượt xem
